Bóle głowy, a choroby kręgosłupa szyjnego

Zdjęcie rentgenowskie kręgosłupa szyjnego
Autor:Hellerhoff

Przyczyny

Wśród chorób szyi mogących powodować bóle głowy znajduje się kilka różnych zaburzeń:

  • choroby kręgosłupa,
  • urazy,
  • rozwarstwienie tętnicy szyjnej,
  • zagardłowe zapalenie ścięgien,
  • dystonie czaszkowo-szyjne (gardłowa, żuchwowa, językowa kurczowy kręcz szyi oraz mieszane dystonie czaszkowo-szyjne.

Najczęściej jednak za bóle głowy wywołane przez choroby szyi uznaje się te, które są wynikiem zaburzeń kręgów, dysków i tkanek miękkich kręgosłupa. Mogą to być dyskopatie, zmiany zwyrodnieniowe, zapalenie kostno-chrzęstne, guzy, złamania, zakażenia, reumatoidalne zapalenie stawów. Jednak należy pamiętać, że zmiany w badaniach obrazowych szyi (np. rentgen czy rezonans magnetyczny) występują bardzo często u osób bez bólu głowy. Dlatego samo wystąpienie np. dyskopatii na zdjęciu rentgenowskim nie oznacza jeszcze, żę to ona jest przyczyną bólu głowy. Musi zostać udowodniony związek przyczynowo-skutkowy.

Rozpoznawanie

Międzynarodowa klasyfikacja bólów głowy za szyjnopochodny ból głowy uznaje taki, który spełnia następujące kryteria:

  • Występują objawy bądź zmiany w badaniach obrazowych wskazujące na takie zaburzenie kręgosłupa szyjnego lub tkanek miękkich szyi, które może być powodować ból głowy.
  • Istnieje związek przyczynowo-skutkowy potwierdzony przez co najmniej dwa z poniższych:
    • ból głowy pojawił się w tym samym czasie co zaburzenie szyi;
    • ból głowy zmniejszył się lub ustąpił wraz z ustępowaniem zaburzenia szyi;
    • ruchomość szyi jest ograniczona, a ból głowy jest nasilany przez ruchy szyi;
    • ból głowy ustępuje po diagnostycznej blokadzie obszaru, w którym występuje zaburzenie szyi.
  • Inne rozpoznanie klasyfikacji nie tłumaczy lepiej wystąpienia bólu głowy.

Co do dwóch rodzajów bólu głowy związanego z szyją nie ma wciąż pewności, czy są to oddzielne jednostki chorobowe. Pierwszym jest ból powięziowo-mięśniowy, który obecnie często kwalifikuje się jako ból typu napięciowego nawet, gdy część objawów zlokalizowana jest na szyi. Drugim problemem jest tzw. radikulopatia górnego odcinka kręgosłupa szyjnego, w której objawy wynikają z zaburzeń korzeni nerwów wychodzących z kręgosłupa.

Międzynarodowa Grupa Szyjnopochodny Bólów Głowy również sformułowała kryteria rozpoznawania tej choroby. Podkreślają one, że dla rozpoznania bardzo ważne jest pojawianie się typowego dla chorego bólu głowy podczas poruszania szyją lub długiego przebywania w wymuszonej pozycji. Ponadto u chorych często występuje ograniczenie zakresu ruchów szyi (badaniem, które dobrze ocenia ten objaw jest szyjny test zgięciowo-rotacyjny). Wreszcie niekiedy szyjnopochodnemu bólowi głowy towarzyszy ból szyi, barku lub ramienia po tej samej stronie.

Eksperci podkreślają, że ból szyjny występuje niemal zawsze po tej samej stronie. Zatem występowanie bólu raz po jednej raz po drugiej stronie świadczy przynajmniej częściowo przeciw temu rozpoznaniu. Poza tym ten typ bólu głowy najczęściej zaczyna się na szyi i promieniuje do przodu głowy. Do rzadkich objawów szyjnopochodnego bólu głowy należą zawroty głowy, niewyraźne widzenie po tej samej stronie co ból, problemy z połykaniem, obrzęk okolicy oczodołu po stronie bólu.

Od migreny ból szyjnopochodny może być wbrew pozorom dość trudny do odróżnienia, zwłaszcza, że w rzadkich przypadkach towarzyszą mu nudności oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. Niemniej zawsze jednostronne umiejscowienie bólu oraz wywołanie typowego bólu głowy przez ucisk oraz ruchy szyi sugerują rozpozanie bólu szyjnopochodnego. Wreszcie ten typ bólu jest raczej przewlekły z zaostrzeniami. Tymczasem migrena zaczyna się najczęściej jako pojedyncze ataki, które z czasem występują coraz częściej.

Leczenie

W leczeniu bólu szyjnopochodny farmaceutyki są mało skuteczne. Istnieją dowody na skuteczność fizjoterapii, a w szczególności metod manualnych. Niemniej eksperci podkreślają, że z tymi metodami wiążą się pewne zagrożenia, co powinno skłaniać do wyboru zabiegów obarczonych mniejszym ryzykiem. W rzadkich przypadkach wykorzystywane są blokady nerwów potylicznych lub szyjnych. Z kolei metody medycyny alternatywnej i komplementarnej nie wykazały dotychczas skuteczności w badaniach.

Więcej

Diagnosing cervicogenic headache F. Antonaci, G. Bono, P. Chimento.
J Headache Pain. 2006 Jun; 7(3): 145–148.

Physical examination tests for screening and diagnosis of cervicogenic headache: A systematic review. Rubio-Ochoa J, Benítez-Martínez J, Lluch E, Santacruz-Zaragozá S, Gómez-Contreras P, Cook CE. Man Ther. 2016 Feb;21:35-40.

Therapeutic options for cervicogenic headache.Fernández-de-las-Peñas C, Cuadrado ML. Expert Rev Neurother. 2014 Jan;14(1):39-49.

The International Classification of Headache Disorders 3rd edition.