Hemikrania ciągła – ból połowy głowy

Hemikrania ciągła (HC) to stosunkowo rzadka choroba zaliczana do trójdzielno-autonomicznych bólów głowy (podobnie jak m.in klasterowe bóle głowy czy SUNCT i SUNA). Dotyczy osób w każdym wieku i występuje prawie dwukrotnie częściej u kobiet. Postawienie rozpoznania stanowi wyzwanie nawet dla specjalistów leczenia bólów głowy z powodu rzadkiego występowania i objawów zbliżonych do migreny. W efekcie średni czas od pojawienia się symptomów do postawienia rozpoznania wynosi 8 lat.
Ból w HC dotyczy jednej połowy głowy, choć w rzadkich przypadkach może zmieniać strony, a nawet występować obustronnie. Objawy obejmują okolicę oczodołu, czoła i skroni, ale w okresie nasilenia mogą rozszerzać się na ucho, potylicę, jamę ustną i zęby, szyję, a nawet bark. Bólowi zwykle towarzyszą tzw. objawy autonomiczne po tej samej stronie:
– zaczerwienienie lub łzawienie oka;
– niedrożność lub śluzowy wyciek z nosa;
– pocenie się czoła lub twarzy;
– opadanie lub obrzęk powieki.
U około 1/3 chorych pojawia się wrażenie ciała obcego w oku, uznawane również za objaw autonomiczny.
Charakterystyczne jest, że ból trwa nieprzerwanie przez całą dobę i co najmniej 3 miesiące. Okresowo objawy są (czasem bardzo) nasilone, po czym zmniejszają się do niewielkiego „bólu w tle”. Ten słabo zaznaczony objaw bywa pomijany przez pacjentów i lekarzy, co może prowadzić do nieprawidłowego rozpoznania. Wyróżnia się też podgrupę chorych, u których bóle mogą na pewien czas ustąpić, a następnie nawrócić. 
Podczas trwającego od kilku minut do kilku tygodni zaostrzenia ból zwykle jest silny do bardzo silnego. Czynnikiem wyzwalającym zaostrzenie może być stres, a w rzadszych przypadkach alkohol czy menstruacja. W trakcie nasilenia objawów chorzy często są pobudzeni, nie mogąc znaleźć sobie miejsca – cecha ta dotyczy też innych trójdzielno-autonomicznych bólów głowy. W bardzo rzadkich przypadkach nasilenie bólu popycha chorych do prób samobójczych.
Kryteria rozpoznawania HC wg Międzynarodowego TowarzystwaBólów Głowy:
A. Jednostronny ból głowy spełniający kryteria B-D.
B. Ból obecny jest przez ponad 3 miesiące, z zaostrzeniami o średnim lub dużym nasileniu.
C. Spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:
 1. Wystąpienie co najmniej jednego z poniższych objawów po tej samej stronie co ból głowy:
  a. nastrzyk spojówek i/lub łzawienie;
  b. niedrożność nosa i/lub wydzielina z nosa;
  c. obrzęk powieki;
  d. pocenie czoła lub twarzy;
  e. zwężenie źrenicy i/lub opadanie powieki.
 2. Niepokój lub nasilenie bólu przez aktywność fizyczną.
D. Pełna odpowiedź po zastosowaniu indometacyny w dawkach terapeutycznych.
E. Objawy nie odpowiadają lepiej innemu rozpoznaniu wg Międzynarodowej Klasyfikacji Bólów Głowy.
HC występuje stosunkowo rzadko, ale wiele innych chorób może ją imitować. Dzieje się tak ze względu na jej obraz kliniczny: silny, jednostronny ból głowy z objawami autonomicznymi.  Niekiedy bólowi towarzyszy nadwrażliwość na dźwięki lub światło – zwłaszcza w oku po tej samej stronie co ból. Sprawia to, że HC bywa mylona z migreną. Czynnikiem różnicującym jest tu przede wszystkim pobudzenie ruchowe towarzyszące HC, podczas gdy w migrenie chorzy wolą pozostawać nieruchomi. Z kolei ataki w klasterowym bólu głowy są powtarzalne i krótkie, a bóle tła nie występują. W wątpliwych przypadkach stosowana jest próba leczenia indometacyną, po której ból w HC zawsze ustępuje. Do innych chorób mogących dawać podobne objawy należą:
– rozwarstwienie tętnic szyjnych;
– guzy przysadki i innych centralnych obszarów mózgu;
– choroby zatok przynosowych i oczodołu;
– pourazowe bóle głowy.
Z tego względu przed postawieniem rozpoznania HC należy wykonać badania obrazowe mózgu (optymalnie rezonans magnetyczny mózgowia i tętnic dogłowowych).
Jedną z najciekawszych cech HC jest całkowite ustępowanie bólu po zastosowaniu indometacyny. Jest to znana od dawna substancja z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Do dziś nie wiemy, dlaczego HC ustępuje tylko po indometacynie, a nie po innych lekach z tej grupy. Niemniej skuteczność tego leku jest stuprocentowa, choć niekiedy wymagane są dawki dochodzące do 500mg na dobę (zwykle 225mg), a efekty uzyskuje się po kilku dniach, a nawet tygodniach. Dawki te po kilku miesiącach można próbować obniżyć. Odstawienie leku prowadzi do natychmiastowego nasilenia objawów, co również wykorzystywane jest jako argument za rozpoznaniem HC.
Ze względu na wysokie ryzyko powstawania owrzodzeń żołądka przy stosowaniu indometacyny zaleca się terapię osłonową, np. inhibitorami pompy protonowej. Mimo to, niektóre osoby nie tolerują indometacyny z uwagi na powikłania gastryczne, osłabienie, choroby nerek, obniżenie nastroju. Z kolei u osób z migreną lek ten może powodować nasilenie bólu. W takich sytuacjach stosowane są inne substancje o, niestety słabszym działaniu. Do leków tych należy melatonina, gabapentyna, topiramat, werapamil oraz niesteroidowe leki przeciwzapalne, bezpieczniejsze dla żołądka. Czasami łączy się je z małymi, tolerowanymi przez chorego, dawkami indometacyny. W wyjątkowych sytuacjach wykorzystuje się również toksynę botulinową i blokady nerwów potylicznych, a także elektrostymulację nerwów, bloki zwoju skrzydłowo-podniebiennego, ablację radiofrekwencyjną nerwów.
Więcej:

Dodaj komentarz