Zatoki czy migrena? – podobieństwa i różnice

„Ból zatokowy” jest objawem przewrotnym: naturalnym wydaje się, że źródło bólu powinno znajdować się tam gdzie, go odczuwamy. Tymczasem dowody naukowe podważają to, co serce i rozum zdają się podpowiadać. Okazuje się bowiem, że 9 na 10 pacjentów, którzy uznają, że mają zatokowy ból głowy, tak na prawdę ma migreny. Chorym tym zajmuje średnio 25 lat (!) do uzyskania prawidłowego rozpoznania. Z drugiej strony przed rozpoznaniem migreny należy wykluczyć inne choroby o podobnym przebiegu. Taką chorobą może być zapalenie zatok, dlatego nie możemy przyjąć, że skoro pacjent spełnia kryteria rozpoznania migreny, to nie ma zapalenia zatok.
Przyczyny trudności w rozpoznawaniu bólu w rzucie zatok przynosowych to:
  • Lokalizacja bólu. W migrenach, napięciowych czy trójdzielno-autonomicznych bólach głowy dolegliwości skoncentrowane mogą być w rejonie czoła, nosa i okolic podoczodołowych. Objawy występują zatem w rzucie zatok przynosowych. Ból głowy w migrenie częściej jest jednostronny i pulsujący, a w zapaleniu zatok tępy i obustronny, ale nie jest to objaw różnicujący.
  • Sezonowość zaostrzeń. Choć mniej typowe dla migreny, objawy mogą być związane z porą roku, zwykle jesienią lub wiosną, sugerując przeziębienie.
  • Objawy towarzyszące.
    • Migrenom towarzyszą dodatkowe objawy: nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło czy dźwięki, a niekiedy objawy aury. Czasem jednak objawy te mogą być słabo wyrażone, co sprzyja pomijaniu ich przez lekarza i pacjenta. Z kolei w zapaleniach zatok antybiotykoterapia często prowokuje nudności, a zapalenie spojówek nadwrażliwość na światło. W efekcie pacjent z rhinosinustits może być wzięty za osobę z migreną.
    • Pacjenci z zapaleniem zatok skarżą się na niedrożność nosa, śluzowo-ropną wydzielinę, zaburzenia węchu, gorączkę, kaszel, ogólne rozbicie, łzawienie. W migrenowych czy klasterowych bólach głowy może wystąpić niedrożność nosa, wodnista wydzielina, łzawienie, wrażenie pełności czy rozpierania twarzy. Niekiedy pojawiają się także objawy sugerujące oczodołowe powikłania zapalenia zatok: obrzęk powieki czy jednostronne przekrwienie spojówek.
    • Napięciowe bóle głowy z zasady nie mają dodatkowych objawów. Co za tym idzie szczególnie często są mylone z bólem zatokowym, zwłaszcza gdy dotyczą twarzy.
  • Współwystępowanie. Zapalenie zatok i np. migrena mogą współwystępować u tej samej osoby. Niekiedy zaostrzenie zapalenia zatok może być czynnikiem wyzwalającym atak migreny. Co więcej migreny występują statystycznie częściej u osób z przewlekłym i alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok.
  • Wyniki badań. Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, wykonywane są powszechnie w bólach głowy o różnej etiologii. Jednak wyniki tych badań często nie są jednoznaczne. Niemal 30% zdrowych osób ma zmiany w tomografii sugerujące zapalenie zatok. Oznacza to, że osoba z migreną może mieć zmiany radiologiczne, a w efekcie otrzymać leczenie na nieistniejące zapalenie zatok.
  • Wyniki leczenia. Wielu pacjentów otrzymuje leczenie nakierowane na proces zapalny zatok tj. antybiotyki, leki antyhistaminowe, glikokortkosteroidy donosowe, inhibitory pompy protonowej. Niejednokrotnie osoby te są operowane. U części chorych po takim leczeniu następuje czasowa poprawa, co dodatkowo utrudnia właściwą diagnozę. Tę poprawę tłumaczy się naturalną fluktuacją i silnym efektem placebo w migrenach, neuromodulacyjnym wpływem na nerw trójdzielny zabiegów w zatokach czy współwystępowaniem obydwu chorób.

    W kolejnym poście zajmę się sposobem odróżnienia zapalenia zatok od innych bólów głowy.

    Więcej:
    Rzadko zdarza się mi cytować polskie prace, ale artykuł przeglądowy dr Anny Gryglas na ten temat jest rzetelną analizą współczesnej wiedzy na temat różnicowania bólów głowy.: Allergic Rhinitis and Chronic Daily Headaches: Is There a Link? Gryglas A. Curr Neurol Neurosci Rep. 2016 Apr;16(4):33.
    12 minuteconsultation: evidence based management of a patient with facial pain. KamaniT, Jones NS. Clin Otolaryngol. 2012 Jun;37(3):207-12.
    Sinusheadaches: avoiding over- and mis-diagnosis. Jones NS. Expert Rev Neurother. 2009Apr;9(4):439-44.
    The Sinus,Allergy and Migraine Study (SAMS). Eross E,Dodick D, Eross M. Headache. 2007 Feb;47(2):213-24.

Dodaj komentarz